گستره روانشناسی اخلاق
• مفاهیمی مانند فضیلت، رذیلت، منش و خودآیینی را شامل میشود
• برای مثال: فرض کنیم در نظام اخلاقی مان )بسته به اینکه جعلی باشیم یا کشفی( می دانیم که حسد بد است بحث بر سر این است که اگر حسد بد است و در من راسخ شده است چگونه می توانم این حسد را ریشه کن کنم یا اینکه چکار باید بکنم تا فرزندانم حسود نشوند. این راهکار یا راهکارها مربوط به روانشناسی اخلاق است.

رویکردهای روانشناسی اخلاق
• دو رویکرد وجود دارد:
1 - رویکرد مقدم بر تجربه: به فهم روانشناسی اخلاق و اهمیت و کارکرد روانی آن می پردازد
2 - رویکرد تجربی: شواهد مربوط به اهمیت، کارکرد و تحول روانشناسی اخلاق می پردازد
مقصود هر دو رویکرد شواهد درک متعارف درباره طرز تلقی مردم از اخلاق، نوع و نحوه تصمیم گیری اخلاقی آن ها و شرایطی که تحت آن دستخوش عواطف اخلاقی می شوند است.

رویکرد مقدم بر تجربه
• این رویکرد معتقد است که باورها امور واقع و قابل صدق و کذب هستند و از سوی دیگر تمایلات ارزش صدق ندارند و اساسا تمایلات، محرک آدمی هستند بدین سان هرگاه کسی بخواهد از عهده انجام یک عمل برآید باید بتواند باور و تمایل را ترکیب کند تا آن عمل انجام بگیرد (مثالکمک به خیریه)

رویکرد تجربی
• از این مسئله که وقتی شخصی به مسایل اخلاقی می اندیشد دقیقا در مغز او چه می گذرد تا مساله فطری بودن شناخت اخلاقی ما، تا التزام به ظاهر بنیادینی که به عینیت اخلاقی دارد همه جزو این مجموعه هستند

نظریه سقراط
• سقراط اینطور می گوید: انسان ها فقط کافیست بدانند چه چیزی خوب است و چه چیزی بد، چه چیزی درست است و چه چیزی نادرست، چه چیزی فضیلت است و چه چیزی رذیلت، همین که بدانند به مقتضای
دانسته های خود حتما عمل خواهند کرد. در واقع معنای نظر سقراط این است که معرفت اخلاقی حتما به
عمل اخلاقی منجر می شود و بین معرفت اخلاقی و عمل اخلاقی فاصله و شکافی وجود ندارد

گزاره اخلاقی
• بطور کلی گزاره اخلاقی گزاره ای است که موضوع آن یا انسان یا حالات نفسانی انسان یا افعال ظاهری انسان است و محمول آن یکی از این مفاهیم است: مفهوم خوب، بد، مفهوم درست، نادرست، مفهوم باید و نباید اخلاقی، مفهوم وظیفه یا تکلیف، مفهوم مسؤولیت، مفهوم فضیلت و رذیلت مثلاً وقتی که می گوییم راستگویی وظیفه است این یک گزاره اخلاقی است چون یکی از افعال ظاهری انسان موضوع آن است و وظیفه، محمول آن است

فلسفه اخلاق
• فلسفه اخلاق یک شاخه از فلسفه است، بنابراین باید دقیقاً تابع روش های فلسفی باشد و از آن رو که تابع روشهای فلسفی است جنبه عقلی دارد.
• اما ما می توانیم در مورد اخلاق سخنانی بگوییم که جنبة عقلی نداشته باشند ولی آنها دیگر فلسفه اخلاق نیستند
• بنابراین هر سخنی در مورد پدیده اخلاق می گوییم فلسفه اخلاق نیست و به این حیطه مربوط نمیشود

نظریه های دیگر
• در روانشناسی مارکسیستی انسان دارای نطفه یا جوانه ای اخلاقی نیست که بعدا در سیر تکوین فردی به شکوفایی برسد بلکه تنها امکان ها و نیازهای واقعی اجتماعی هستند که تعیین کننده رفتارها و جهت گیری
های اخلاقی می باشند
• بر اساس نطر مارکس و انگلس در مرحله گذار از جامعه نخستین و شکلگیری دولت-شهرهای باستانی، فرد هنوز بخش ناپیدا و خاموش جماعت بوده و دشمنی و خشم نسبت به بیگانگان یک هنجار بایسته و شایسته
بشمار می رفته است. با تکامل جامعه، فرد با بعد جدیدی از اخلاق آشنا می شود که همانا رهایی از وابستگی های خونی و قبیله ای و تکیه بر نیروی خود است

روانشناسی مدرن
• در روانشناسی مدرن به جنبه های گوناگون رشد اخلاقی توجه شده است که مورد استفاده های درمانی، آموزشی و پرورشی دارد
• نظریه کهل برگ: شامل سه سطح است و در هر کدام دو مدل
• این مراحل جهانشمول بوده و ربطی به فرهنگ بومی ندارد ولی به سن و سال فرد مربوط می باشد:
• سطح پیش سنتی: فرمانبرداری و اطاعت از مافوق است یعنی هر چیزی به من گفته شده است درست است و آنچه من می گویم درست است
• سطح سنتی: مقبولیت اجتماعی و رسمیت یافتن شخص من در جمع یعنی برآوردن انتظارها و توقعات دیگران و تابعیت از قانون
• سطح پسا یا پست سنتی: جانبداری از اصول جهانشمول اخلاق (منشور حقوق بشر) یعنی به قراردادها و خوبی ها پایبند بودن و پذیرش آزادانه اصول اخلاقی و رعایت آن

اخلاق در فن آوری
• همانطور که گفتیم اخلاق می کوشد به پرسش هایی پاسخ دهد که مرتبط با بنیان های ارزشی رفتارها و مسئولیت های افراد در حوزه های مختلف است
• اگر این حوزه، حوزه فن آوری اطلاعات باشد، اخلاق در فن آوری است
• با توجه به پیشرفت های قرن اخیر در زمینه علوم کامپیوتر، فن آوری اطلاعات از اهمیت ویژه ای برخوردار شده بطوریکه قرن حاضر را عصر ارتباطات و اطلاعات نیز نامیده اند. قرنی که در آن استفاده بهینه از اطلاعات عامل مهم توسعه و پیشرفت تلقی می شود.(انقلاب اطلاعاتی) وهر کشوری باید بکوشد که از این قافله عقب نماند و  جزئی از پیکره این ”جامعه جهانی اطلاعاتی“ شود در غیر اینصورت شکل جدیدی از محرومیت و استبداد ایجاد می شود

• در حقیقت فراورده ها و خدمات اطلاعاتی، پشتیبان پروژه ها و اقدام هایی است که در برنامه های سازندگی و توسعه ملی مورد توجه بوده و در بسیاری از مواقع در پیشگیری از وقوع بحرانها، نقش اساسی بر عهده داشته است.

• از آنجا که فن آوری اطلاعات تحولات سیاسی-اجتماعی وسیعی را بوجود آورده، مشکلات اخلاقی جدید و منحصر بفردی نیز در این حوزه ظهور پیدا کرده است که نیازمند رسیدگی است
• فن آوری اطلاعات نه تنها در شیوه افعال و اقدامات روزمره ما تاثیر میگذارد بلکه تلقی ما را از آن ها نیز تغییر داده است
• برخی از مفاهیمی که در حوزه فلسفه اخلاق و فلسفه سیاسی کاربردی خاص داشته اند با پیشرفت فن آوری اطلاعات دجار تنش و چالش شده اند از جمله می توان به مفهوم مالکیت، مفهوم حریم خصوصی، مفهوم توزیع قدرت، مفهوم آزادی های اساسی و مفهوم مسئولیت اخلاقی اشاره کرد

تعریف جامعه اطلاعاتی
• از سال 1980 به بعد موضوع جامعه اطلاعاتی بطور فزاینده ای مورد توجه دانشمندان علوم اجتماعی و سیاستمداران قرار گرفت
• جامعه اطلاعاتی مفاهیم مختلفی چون اجتماع، فرهنگ، اقتصاد و فن آوری را تحت الشعاع قرار داده و در تمام بخش های زندگی مردم، از نظر علمی و عملی رسوخ کرده است
• ویلیام مارتین در آخرین تعریف می گوید جامعه ای که در آن کیفیت زندگی،همانند چشم اندازهای تحول اجتماعی و توسعه اقتصادی به میزان روزافزونی به اطلاعات و بهره برداری از آن وابسته شود جامعه اطلاعاتی است
• از نظر ویلیام مارتین در چنین جامعه ای، استانداردهای زندگی، الگوهای کار و فراغت، نظام آموزشی و بازار کار به میزان کاملا محسوسی تحت الشعاع پیشرفت هایی قرار گرفته که در قلمرو اطلاعات و دانش ها روی داده است

• در سال 2003 در اجلاس جهانی سران در توکیو تعریفی بدین مضمون در رابطه با جامعه جهانی اطلاعاتی قرائت شد:
مفهوم جامعه اطلاعاتی این است که شبکه های توسعه یافته فن آوری هایاطلاعاتی و ارتباطی ، دسترسی های موثر، مناسب و مساوی به اطلاعات با قابلیت دسترسی بالا، می تواند به مردم در رشد و شکوفایی
استعدادهای خویش، پیشبرد توسعه اقتصادی و اجتماعی، بالا بردنکیفیت زندگی، از بین بردن فقر و گرسنگی و تسهیل فرایند تصمیمگیری های مشارکتی کمک کند بنابراین می توان گفت رویکرد از فن آوری مولد به فن آوری اطلاعات، آغازگر مرحله جدیدی از حیات اجتماعی بشر شده است به نحوی کهکاربرد فراگیر فن آوری های اطلاعاتی و ارتباطی موجبات تحقق شکلجدیدی از جوامع موسوم به جامعه اطلاعاتی فراهم آورده است

• جامعه اطلاعاتی، جامعه ای است که در آن دانایی ارزش پایه بوده و به همیندلیل، سرمایه است که در خدمت نیروی انسانی قرار می گیرد نه برعکس.
• توسعه معرفتی- انسانی و رشد توانمندی های فردی، موتور محرکه این جوامعاطلاعاتی است
• در چنین جوامعی:
1 - شهروندان از ویژگی زندگی برای بقا به ویژگی زندگی برای رشد سوق داده میشوند
2 - رشد قلمرو اطلاع رسانی باعث افزایش ظرفیت های علمی کشور می شود
3 - توانمندی جامعه برای رشد و توسعه همه جانبه، روزافزون خواهد شد
بنابراین استفاده گسترده از فن آوری اطلاعات، پیامد تحولات آگاهانهاجتماعی است.

• در اجلاس سران کشورهای گروه 8 در سال 2000 این نکته مطرحشد که از IT به عنوان نیروی بالقوه جهت تحکیم دموکراسی، حفظ ثبات سیاسی کشورها و صلح جهانی استفاده می شود و در صورتیکه کشوری نتواند اطلاعات مورد نیاز صنایع و شهروندانش را تامین کند بخش عمده ای از استقلالش را از دست می دهد. به همین دلیل است که شکاف گسترده ای بین کشورهای مناطق مختلف ایجاد شده است
• یک نکته ظریف وجود دارد و آن این است که استفاده بی رویه و بدون تشخیص کشورهای در حال توسعه از اطلاعاتی که سرچشمه آن ها در کشورهای توسعه یافته است، می تواند در صورت عدمدقت، وابستگی علمی و تکنولوژی بدنبال داشته باشد و افزون بر آن در زیانی که به هویت فرهنگی، ارزش های اجتماعی و تاریخی و در
نهایت استقلال سیاسی این کشورها وارد آید، موثر باشد

• در ”دهکده جهانی“ کلید توسعه پایدار را کشورهایی در دستخواهند داشت که علاوه بر دارا بودن نظام گسترده تحقیقات علمی، از امکانات نوین ارتباطی و سیستم های کارآمد اطلاعاتی نیز برخوردار باشند.
• افراد با خصوصیات زیستی و روانی مختلف وجود دارند و فن آوری ها هم روز به روز در حال افزایش هستند. با
افزایش این فن آوری ها مسایل غیر اخلاقی هم پیش میآید.

اخلاق
• اعمال اخلاقی دوبعد دارد:
1 - بعد فردی و شخصی: که یک قبول شخصی می خواهد و ضامن اجرای آن وجدان فرد است
2 - بعد اجتماعی: به عنوان ارزش ها و قواعد رفتار در جامعه مطرح میشود
مسایل غیر اخلاقی که فن آوری ها باعث تقویت آن می شود و یا بصورت ذاتی در آن وجود دارد، زمانی قابل برطرف شدن هستند که فرد ابتدا با اخلاق فردی یا همان کنترل درونی، آنها را کنترل کند و این کنترل درونی او عامل حرکت به سوی رفتار پسندیده در جامعه شود و به مرور زمان تبدیل به یک ارزش در جامعه شود

اخلاق فن آوری
مباحث مربوط به اخلاق فن آوری متعدد است که مهم ترین آنها شامل:
1 - رعایت حریم خصوصی
2 - حقوق معنوی داده های الکترونیکی
3 - آزادی جریان اطلاعات الکترونیکی و محدودیت های خاصمربوط به آن
4 - دسترسی مجاز و غیر مجاز به اطلاعات
5 - حفاظت اطلاعات الکترونیکی

اخلاق در فن آوری – حریم خصوصی
1 - در این بحث، بازبینی اطلاعات خصوصی افراد، محدوده حرمت در حریم خصوصی و موارد مجاز فوری یا قانونی از جمله موارد مورد بحث در اخلاق فن آوری اطلاعات است
2 - نمونه دیگر این موضوع قبح نگاه کردن به نامه افراد در اسلام است
3 - در بحث موارد مجاز فوری یا قانونی مواردی از قبیل ردیابی ویروس ها، امنیت سیستم، بررسی رفتارهای نادرست، حفظ حقوق مادی و معنوی سازمان امنیت ملی یا اجتماعی وجود دارد

* کاربرانی که به صورت قانونی از فرایندهای بی نامی استفاده میکنند و اهداف قانونی را دنبال می کنند باید به حقوق آن ها احترام گذاشته شود و حریم خصوصی شان حفظ شود
* آگاه ساختن کاربران شبکه به قوانین حریم خصوصی و قواعداستفاده از هویت مجازی و فرهنگ سازی درست می تواند دامنه استفاده از هویت مجازی را محدود کند
* آگاه ساختن کاربران به فواید و معایب (مثل کلاهبرداری ها)هویت مجازی و امکان دزدی هویت و رصد شدن و مانیتورینگشبکه

آزادی جریان اطلاعات الکترونیکی و محدودیت های خاصمربوط به آن
• بحث فیلترینگ که از آن با این نام در اسناد بین المللی ثبت یا بحث نشده است اما در عوض با مفاهیم دیگری مثل نشر آزاد اطلاعات، حریم خصوصی، مالکیت معنوی، ابعاد اخلاقی جامعه اطلاعاتی و امنیت اجتماعی تبیین شده است
• ولی در عمل فیلترینگ انجام می شود مثلا اطلاعات محرمانه سازمان ها در اختیار شهروندان قرار نمی گیرد
• این نشان می دهد که اصل فیلترینگ به لحاظ امنیت سیاسی و اجتماعی در تمام دنیا پذیرفته شده و به آن عمل می شود

اخلاق در فن آوری – حقوق معنوی داده های الکترونیکی
• شامل تعریف حقوق معنوی، موارد الزامی برای رعایت حقوق معنوی و محدوده آن، لزوم یا عدم لزوم تغییر در تعریف یا قوانین مربوط به مالک یا مالکیت، نحوه انتقال حقوق معنوی از طرق مختلف )فروش، اجاره، ارث و..(، نظریه منابع باز و عمومیت مالکیت
• امروزه نظریه منابع باز برای کشورهای جهان سوم بسیار حائز اهمیت است تا بتوانند بدون هزینه با دسترسی به اطلاعات،عقب ماندگی خود را جبران کنند

اخلاق در فن آوری –دسترسی مجاز و غیر مجاز به اطلاعات
• در این حوزه موارد محدود سازی اطلاعات، تعریف اطلاعات قبیح،سوئ استفاده های جنسی، ترویج تبعیض نژادی یا جنسیتی، جرمهای مربوط به دسترسی های غیر مجازو ارتقاء اطلاعات با دسترسیغیر مجاز، تعریف می شود
• این بحث در برگیرنده حفاظت از رمزهای عبور و مسئولیت آگاهیاز آن و رمز گشایی آن، حفاظت از اطلاعات مجاز و مسئولیت آن(ویروس ها، هکرها، سرقت و خرابکاری)، دستکاری و تغییر
اطلاعات، تدارک و عرضه اطلاعات خلاف واقع و گمراه کننده، جعل اسناد و امضاء الکترونیکی، سرقت اطلاعات، جمع آوری بدون مجوز، ویروس های الکترونیکی و تخریب شبکه ای است